Linked Open Data (LOD) voor erfgoed

Linked Open Data (LOD) is een internationale standaard om collectie-informatie machineleesbaar en semantisch eenduidig te publiceren. Daardoor kunnen zoekmachines, datasystemen en AI-toepassingen de betekenis beter interpreteren en verbanden leggen tussen objecten, makers, plaatsen en gebeurtenissen – binnen én buiten de erfgoedsector.

Op deze pagina lees je:

  • wat Linked Open Data is (helder uitgelegd),
  • hoe LOD werkt met identifiers en relaties,
  • welke publicatieroutes er zijn (JSON-LD/schema.org of SPARQL),
  • en hoe je praktisch start.

Wat is Linked Open Data?

Linked data betekent: data publiceren met stabiele identifiers en gestandaardiseerde relaties, zodat informatie niet “los” staat maar onderdeel wordt van een netwerk.
Open betekent: vrij herbruikbaar, waar dat kan. Als je data (nog) niet volledig open mag zijn, kun je vaak wél linked data toepassen met beperkte toegang.

LOD maakt van “informatie in een systeem” informatie die kan koppelen.

Hoe werkt LOD?

LOD beschrijft informatie als eenduidige uitspraken over iets. Dat gebeurt meestal in de vorm: subject — predicaat — object (ook wel: een triple). Voorbeeld:

  • Dit object → heeft type → foto
  • Dit object → is gemaakt door → Mieke Jansen
  • Dit object → gaat over → Roermond
  • Dit object → is gemaakt in → 1984

Waarom Linked Open Data?

Met Linked Open Data kun je:

  • collecties verbinden tussen organisaties, zonder telkens maatwerk-koppelingen
  • hergebruik versnellen voor websites, apps, portals en onderzoek
  • duurzaam publiceren (minder afhankelijk van exports en één specifiek systeem)
  • consistentie vergroten (één betekenis, meerdere toepassingen)
  • nieuwe inzichten mogelijk maken via verbanden tussen collecties en bronnen

Praktisch effect: minder handmatige interpretatie bij uitwisseling, minder “mapping per project”, en meer schaalbaarheid.

NDE-compatibel werken

Een werkbaar LOD-stappenplan:

  • Bepaal het doel (vindbaarheid, hergebruik, onderzoek, koppelingen)
  • Kies je publicatievorm (JSON-LD, dump, SPARQL)
  • Inventariseer kernentiteiten (object, maker, plaats, gebeurtenis, begrip)
  • Maak identifiers stabiel (zodat links niet breken)
  • Standaardiseer termen en relaties (zodat koppelingen betekenisvol zijn)
  • Publiceer, valideer en verbeter (kwaliteit, dekking, consistentie)

Relatie met NDE-compatibel werken

Linked Open Data sluit aan op afspraken rond NDE-compatibel werken. Lees ook: NDE-compatibel werken voor erfgoed.

De belangrijkste LOD bouwstenen

Identifiers (URI’s / PID’s)

Elk object, persoon, plek of begrip krijgt een unieke, blijvende verwijzing (bijv. een URL) zodat anderen er altijd naar kunnen linken, ook als systemen veranderen.

Relaties (predicaten)

Je gebruikt gestandaardiseerde relaties zoals is gemaakt door of gaat over, zodat anderen jouw data consistent kunnen interpreteren.

Koppelingen naar andere bronnen

Bijvoorbeeld: een maker verwijst naar een personenbron, of een plaats naar een geografische bron. Zo ontstaat een web van verwijzingen, dat is het “linked” deel.

Hoe publiceer je Linked Open Data?

Er zijn grofweg twee routes. Ze sluiten op elkaar aan: je kunt laagdrempelig starten en later opschalen.

Schema.org als praktische route naar Linked Open Data

In de commerciële wereld is het al jaren gebruikelijk: webpagina’s worden verrijkt met schema.org-metadata zodat zoekmachines de inhoud beter begrijpen. In de erfgoedsector staat deze aanpak nog aan het begin, maar de impact is groot.

Met schema.org en JSON-LD kun je:

  • informatie op webpagina’s leesbaar maken voor zoekmachines (SEO 2.0);
  • direct Linked Data bij de bron creëren zonder extra infrastructuur;
  • gestructureerde data publiceren zonder technische complexiteit;
  • een basis leggen voor collectie-overschrijdende toepassingen.

Voor erfgoedorganisaties is schema.org daarom zowel een SEO-instrument als een LOD-instrument. Polder Knowledge gebruikt schema.org vaak als laagdrempelige eerste stap richting volledig NDE-compatibel werken. Kies voor schema.org wanneer:

  • je laagdrempelig wilt starten met open data;
  • SEO en zichtbaarheid een belangrijke rol spelen;
  • je pagina’s direct wilt verrijken met JSON-LD zonder extra infrastructuur;
  • je een lichte oplossing zoekt die goed past bij beperkte tijd of capaciteit;
  • je stap-voor-stap richting volledige LOD wilt groeien.

SPARQL-endpoints als volledige Linked Open Data-toegang

Waar schema.org een lichte, toegankelijke vorm van gestructureerde data biedt, gaat een SPARQL-endpoint een grote stap verder. Een endpoint geeft volledige, dynamische en querybare toegang tot de onderliggende Linked Open Data van een collectie. Dat betekent dat machines – en dus ook onderzoekers, platforms en apps – complexe vragen kunnen stellen zoals relaties tussen objecten, personen, plaatsen en gebeurtenissen.

SPARQL is daarmee de meest complete vorm van LOD-publicatie: ideaal voor organisaties die hun data breed willen delen, analyseren of koppelen binnen een semantisch netwerk.

Kies voor een SPARQL-endpoint wanneer:

  • je je collectie volledig als Linked Open Data wilt publiceren;
  • onderzoekers of instellingen je primaire doelgroep zijn;
  • semantische relaties (SKOS, RDFS, OWL) belangrijk zijn;
  • je querybare, dynamische toegang wilt bieden tot complexe datasets;
  • je beschikt over, of wilt bouwen aan, een volwassen LOD-infrastructuur.

Klaar om jouw erfgoed te verbinden met de nationale infrastructuur?

Met Linked Open Data wordt uitwisseling minder handwerk en ontstaat er ruimte voor nieuwe verbanden over organisaties heen. Polder Knowledge begeleidt je van eerste publicatie in JSON-LD tot een robuuste LOD-architectuur met SPARQL, incl. datamodellering, publicatiestrategie, implementatie en kwaliteitscontrole. Plan een vrijblijvend gesprek en verken de beste route voor jouw organisatie.